Imieniny: jakuba, Krzysztofa i Walentyny

RSS

Biuletyn Informacji Publicznej

A+ A-

Logo oficjalnego serwisu internetowego Urzedu Miasta Sieradz

Herb

      Historia herbu miasta Sieradza jest ściśle powiązana z jego dziejami. Choć początki miasta sięgają XII wieku, to dokument lokacyjny Sieradza pochodzi z połowy XIII wieku. W tym samym okresie pojawiają się herby miejskie (głównie na pieczęciach). Fakt ten powiązać należy właśnie z lokacjami na prawie magdeburskim. Lokowane miasto nabywało prawa do utworzenia samorządu, tj. powołania burmistrza i rady miejskiej. Instytucje te musiały posługiwać się swoim godłem na pieczęciach uwierzytelniających dokumenty miejskie.

       Pierwszym, najstarszym zabytkiem jest pieczęć z godłem miejskim Sieradza, zawieszona przy dokumencie wystawionym w Wieluniu 2 czerwca 1435 roku. Dokument ten dotyczy sporu między radą miasta Wielunia, a cechem szewców tegoż miasta. Sędziami w tym sporze są rajcy miasta Kalisza, Sieradza, Ostrzeszowa, Krzepie i Kłobucka. Przy dokumencie znajdują się obecnie cztery pieczęcie. Jedną z nich jest pieczęć miasta Sieradza. Ma ona średnicę 33 mm, odbita jest w wosku. W polu pieczęci, w perełkowym otoku (astragal) trzy wieże spiczaste, połączone i tworzące mur miejski. Środkowa wieża jest najwyższa i najszersza, w niej mieści się brama miejska. Dwie boczne wieże zbudowane są z cegieł lub ciosów kamiennych. Środkowa wieża jest gładka, a w jej kopule wyryto okienko. Kopuła zwieńczona jest szpicą kończącą się na krawędzi pieczęci Te trzy wieże widniejące w środku pieczęci symbolizować mogą bramy muru miejskiego, wzniesionego za Kazimierza Wielkiego. Bramy te to Warcka, Grodzka i Krakowska.
herb 1 
Prawdopodobnie najstarsza pieczęć Sieradza z godłem miejskim zawieszona przy dokumencie z 1435 r.

 

Wokół pieczęci biegnie legenda: sigillum civitatis SIRADIE (czyli pieczęć miasta Sieradza). Cechy stylowe pisma wskazują, że pieczęć mogła powstać w ostatniej ćwierci XIV w. lub na początku XV w. Pokrywałoby się to mniej więcej z czasem pojawienia się w źródłach wiadomości o burmistrzu Sieradza (1373) i radzie miejskiej (1377) - organach, które tworzyły kancelarię miejską i posługiwały się pieczęcią miejską.
     Późniejsze pieczęcie Sieradza, których zachowało się kilka, pomimo tego, że znajdowały się przy dokumentach z lat trzydziestych XVI w., pochodzą z pewnością z XV w. Wskazują na to tak ich cechy stylowe, jak i krój pisma w legendzie. Dwie pieczęcie znajdujące się przy dokumentach z 1534 r. mają takie samo wyobrażenie godła w ich polu. Jest nim mur forteczny z trzema tępo zakończonymi wieżami. W murze brama, środkowa wieża jest najwyższa. Wieże na tym przedstawieniu są prawdopodobnie oblankowane, o czym świadczyłyby charakterystyczne zgrubienia i poszerzenia na ich szczycie. Blanki w heraldyce miejskiej są substytutem korony i symbolizują przynależność miasta do króla. Czym się różnią te dwie pieczęcie? Otóż różnią się one napisem w otoku. Jedna z nich ma legendę: S civitatis* Siradiensi* [s], druga z nich: sigili civitatis siradiensis (tj. sieradzka pieczęć miejska).
     O utrwaleniu się muru miejskiego z wieżami w herbie miasta Sieradza przekonuje kolejna pieczęć miejska z XV w. Pieczęć ma średnicę 27-28 mm, legendę tej pieczęci (bardzo słabo widoczną w zachowanym odbiciu) można przeczytać jako sigillu[m] civitatis siradiensis. W polu pieczęci widnieje mur miejski z trzema oblankowanymi wieżami oraz bramą, w której są otwarte wrota, nowy element w tym godle. Podobnie jak uniesiona krata, tak i otwarte wrota symbolizują otwarty charakter miasta, jego gościnność, a zarazem zdolność do szybkiej i skutecznej obrony grodu. Jak widać na podanych powyżej pieczęciach, w przypadku Sieradza mamy do czynienia ze stałymi elementami składowymi herbu miasta - trzy oblankowane wieże, mur, brama. Te elementy do dnia dzisiejszego pozostają bez zmian. Zmieniają się tylko szczegóły. Takim nowym szczegółem jest orzeł. Znajdujemy go po raz pierwszy na pieczęci zachowanej przy dokumencie z 1565 r. Pieczęć opatrzona została legendą SIGILLUM*CIVITATIS *SIRADIEN SIS. W jej polu znajduje się otwarta brama z trzema wieżami -wszystkie równe, zakończone prawdopodobnie blankami. Nad środkową wieżą umieszczono orła bez korony, zaś po bokach muru i w bramie ornamenty roślinne. Orzeł pozbawiony jest korony, nie jest więc to orzeł państwowy, królewski. Dodano go z pewnością dla udostojnienia herbu, aby wyróżnić go wśród innych polskich godeł również zawierających mur miejski z wieżami. Wprowadzony w XVI w. orzeł w herbie Sieradza przetrwał do czasów obecnych, znikając z tarczy herbowej tylko na czas rozbiorów Polski.
 
herb 2 
Gotycka pieczęć miejska Sieradza z XV w.

 

  Istnienie orła w XVI w. potwierdza m.in. herbarz Bartosza Paprockiego oraz inna XVI-wieczna pieczęć miejska znajdująca się przy dokumencie z 1565 r. Cechy stylowe tej pieczęci odpowiadają renesansowym trendom w sztuce i architekturze. Wizerunek pieczęci to ceglany mur miejski z uniesioną kratą w bramie i trzy oblankowane wieże z cegieł. To wszystko znajduje się w tarczy, a nad tarczą orzeł. Wokół biegnie napis SIGILLUM*CIVITATIS* SIRADIENSIS. Znamy jeszcze jedną pieczęć tego rodzaju zachowaną przy dokumencie z 1673 r. Tak duża liczba pieczęci z XV, a zwłaszcza XVI stulecia świadczy o dużej aktywności mieszkańców i stałym rozwoju miasta. Istotnie Sieradz był wówczas liczącym się w kraju ośrodkiem produkcji sukienniczej oraz handlu. Pełnił również ważne funkcje w polityce i administracji państwa polskiego. Powolny upadek miasta w XVII w. i początkach XVIII w. miał swe odbicie i w heraldyce. Z tego okresu znana jest raptem jedna pieczęć zrobiona w stylu barokowym. Świadczy o tym modny wówczas kształt pieczęci okrągły, jak i ozdobne barokowe labry. Pieczęć ta zasługuje na uwagę, gdyż jest jedyną pieczęcią, na której nad tarczą z godłem miasta umieszczono koronę. Koronę, która symbolizować miała przynależność Sieradza do miast królewskich i pełnienie przezeń ważnych funkcji państwowych.
herb 3
Pieczęć miejska Sieradza z XVI w.
 
      W końcu XVIII w. pojawia się kolejna pieczęć miejska zasługująca na uwagę. Jest to pieczęć, w której po raz pierwszy, zamiast łacińskiego tekstu w legendzie znajduje się polski napis brzmiący: MAGISTRAT-MIASTA-WYDZIAŁOWEGO-SIERADZ. Wnioskować stąd można, że pieczęć ta została sprawiona po 21 kwietnia 1791 r., kiedy to na Sejmie Wielkim zapadła decyzja o utworzeniu miast wydziałowych, w których miały odbywać się sądy miejskie i asesorskie. Brakuje w pieczęci orła nad środkową wieżą, zdawać by się mogło na stałe wpisanego w sieradzki herb. Jest to ostatnia pieczęć z herbem Sieradza w wolnej Polsce.
 
herb 4 
Herb miasta Sieradz z “Herby Rycerstwa Polskiego" B. Paprockiego. 
 
      Rozbiory przyniosły ze sobą poważne ograniczenia w użytku polskich symboli narodowych, aż po całkowity zakaz posługiwania się nimi. Nie znaczy to, że z wieku XIX nie zachowały się żadne wyobrażenia godła miejskiego. Materiał heraldyczny z tego okresu jest wcale pokaźny. Do dziś zachowała się odbitka rysunku herbu miasta z napisem SIERADZ pod murem oraz data 1800. W sieradzkim muzeum przechowywana jest obecnie płytka ceramiczna z namalowanym godłem miejskim oraz datą 1803. W obydwu przypadkach nad basztami muru miejskiego widnieje orzeł, nie jest to jednak orzeł polski, lecz orzeł pruski - symbol państwa Hohenzolernów, państwa, które w tym czasie okupowało Sieradz. Powrót - dość krótkotrwały - orła białego do herbu Sieradza nastąpił w okresie Księstwa Warszawskiego. Przykładem tego jest pieczęć magistratu policji, gdzie nad murem miejskim z wieżami widnieje polski orzeł.
 
herb 5   
Herb Sieradza w monografii tego miasta autorstwa W. Pogorzelskiego. 
 
      W czasie rosyjskiej okupacji w miastach samorządowych symbole władzy zostały zastąpione przez godło Królestwa Polskiego, a w późniejszym czasie przez carskie godło.
     Herb Sieradza w tym okresie pojawia się wyłącznie poza oficjalnym obiegiem. Głównie w wydawanych wówczas herbarzach, widokówkach, na sztandarach i chorągwiach miejskich organizacji społeczno-religijnych, pieczęciach Straży Ogniowej, podczas manifestacji miejskich.
     Do oficjalnego obiegu powraca w okresie l wojny światowej, kiedy to miasto zostało zajęte przez Niemców. Herb miejski widnieje m.in. na wydawanych przez okupantów kartach chlebowych, publikacjach książkowych, być może istniały także pieczęcie miejskie, jak to miało miejsce w innych polskich miastach tego okresu. Pełne i niczym nieskrępowane wykorzystywanie wizerunku herbu miejskiego nastąpiło po odzyskaniu przez Sieradz niepodległości w 1918 r. Od tego momentu godło miejskie zaczęło gościć w miejscowych czasopismach, książkach, spotykało się je na pieczęciach i stemplach miejscowych organizacji rzemieślniczych, chrześcijańskich itp. Ukazała się widokówka z herbem Sieradza. Herb ten spotkać można było również na frontonie sieradzkiego magistratu, sztandarach miejscowych stowarzyszeń, podczas lokalnych uroczystości. Jednakże herb ten nie mógł być wykorzystywany na państwowych dokumentach oraz przez urzędników państwowych. Ten przywilej zastrzeżony był dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Okupacja niemiecka 1939-1945 położyła kres używaniu herbu miejskiego. Administracja okupanta posługiwała się godłem Rzeszy.
     Po roku 1945 sieradzanie powrócili do swego liczącego ponad 500 lat godła, wykorzystując je bardzo często. Obecnie obowiązująca ustawa o samorządzie terytorialnym (od 1990) pozwala również na umieszczanie godła miejskiego na dokumentach i pieczęciach władzy miejskiej, co przedtem było zabronione, gdyż używać można było tylko godła państwowego.
     Jaki jest obecny herb Sieradza? Otóż nie różni się on zasadniczo od tego, który pojawił się jako pierwszy na przełomie XIV i XV w. Jest to w polu czerwonym mur biały z bramą i takimiż trzema oblankowanymi wieżami. Na środkowej, niższej wieży orzeł biały zwrócony w prawo. W bramie uniesiona krata. Symbolikę tego godła można objaśnić następująco: mur z trzema basztami oblankowanymi i bramą jest ogólnym symbolem miasta i jego murowanej zabudowy. Krata w bramie miejskiej oznacza zdolność obronną miasta i jego otwarty charakter. Orzeł biały nad środkową wieżą symbolizuje przynależność Sieradza do państwa polskiego, sięgającą czasów pierwszych Piastów.

Autor: Sylwester Raźny
“Na sieradzkich szlakach” 2/42/96/XI

Herb Sieradza


Barwy herbu powinny być następujące:

pole tarczy czerwone, orzeł i mur z bramą i oblamkowanymi wieżami, srebrne (białe) okna w wieżach i czarna krata w bramie, wrota złote(żółte) z czarnymi okuciami lub czarne wrota ze srebrnymi (białymi) okuciami. W przypadku zastosowania wariantu z czarnymi wrotami  unikamy wprowadzania czwartej barwy w herbie (złotej-żółtej).